Interview met Sigrid van Ede

‘Je probeert altijd uit de druif te halen wat er van nature inzit’

Tekst: Joke van der Leij, Tekstjuweel Zeist

Ze is geboren en getogen in de Duitse wijnstreek Rheinhessen en kreeg de fascinatie voor wijn en wijnbouw met de paplepel ingegoten. Toen Rotary Zeist eind 2012 plannen presenteerde voor een wijngaard in Zeist, meldde zij zich meteen aan. Maak kennis met Sigrid van Ede, bevlogen wijnbouwer bij wijngaard Hoog Beek en Royen.

Landgoed Hoog Beek en Royen is een historisch beschermde buitenplaats die ligt achter het gelijknamige landhuis aan de Driebergseweg in Zeist. Sinds 1994 is dit gebied in eigendom en beheer van Het Utrechts Landschap. Deze stichting was al een tijdje op zoek naar een nieuwe bestemming voor de voormalige moestuin achter het oude landhuis. Toen Rotary Zeist eind 2012 met plannen kwam voor een wijngaard, paste dat perfect. Sigrid van Ede hoorde hiervan voor het eerst tijdens een openbare informatieavond van Rotary Zeist in het Koetshuis van Hoog Beek en Royen. De vonk sloeg meteen over en ze meldde zich aan als vrijwilliger met kennis én een warm hart voor wijnbouw.

Zaadje geplant

“Ik kom uit een Duitse familie van wijnbouwers”, vertelt Sigrid. “Mijn opa had een kleine wijngaard in Rheinhessen, een vermaarde wijnstreek.  Zijn druiven bracht hij bij de coöperatie waar er streekwijn van werd gemaakt. Ik mocht altijd mee. Mijn opa hielp zelf ook mee met wijn maken. En ik zat er als kleine dreumes met mijn neus bovenop. Die geur van druiven, de aroma’s uit de wijnkelders, het hele proces van wijn maken: ik vond het magisch. Daar is het zaadje geplant voor mijn levenlange fascinatie voor wijn en wijnbouw.”

Alles weten over wijnbouw

Sigrid studeerde scheikunde en werkte aanvankelijk in de farmacie in haar geboorteland Duitsland. Toen ze in 1976 een baan kreeg als onderzoeker bij de afdeling Voeding van TNO in Zeist, vestigde zij zich voorgoed in Nederland. De laatste veertien jaar van haar werkende leven werkte ze bij de afdelingen Scheikunde en Biologie bij het Herman Jordan Lyceum in Zeist. Maar de liefde voor wijnbouw bleef, al was het maar omdat haar familie in Duitsland nog altijd in deze sector werkzaam is.
“Toen ik actief werd bij de wijngaard, ben ik me intensief gaan verdiepen in de wijnbouw”, vertelt Sigrid. “Vooral in de scheikundige processen die een rol spelen bij de ontwikkeling van de geur, kleur en smaak van druiven. Want in de wijnbouw gaat het er juist om dat je de geur- en smaakstoffen van de druif tot ontwikkeling brengt of beïnvloedt zodat je karakteristieke wijn kunt maken.”

Zeister terroir

De eerste wijnstokken werden in 2013 geplant. “De initiatiefnemers, de leden van de Rotary, kozen voor de Johanniter en de Souvignier Gris”, legt Sigrid uit, “omdat deze rassen minder gevoelig zijn voor schimmels en ziekten dan traditionele druivenrassen. In de beginfase en daarna om de drie jaar doen we bodemonderzoek. Want je wilt natuurlijk weten wat de kwaliteit en kenmerken zijn van de grond waarin je je druiven teelt.”
Uit het eerste onderzoek bleek dat de grond rijk was aan fosfaten, maar juist arm aan mineralen als calcium, kalium, magnesium en sporenelementen. Precies de grondstoffen die druiven nodig hebben om geur- en smaakstoffen aan te maken.
Sigrid: “Als extra voeding gebruiken we daarom niet de traditionele druivenmest, maar gesteentemeel waarin alle nodige mineralen al zijn verwerkt. Zo proberen we de grond voor onze druiven te optimaliseren en onze wijn ‘Zeister terroir’ mee te geven, de specifieke smaak die hoort bij de eigenschappen van juist deze grond.”

Steeds professioneler

Steeds betere wijn maken is een van de uitgangspunten van wijngaard Hoog Beek en Royen.  Sigrid: “Wij laten onze wijnen regelmatig keuren door Austrian Wine Challenge (AWC) in Wenen en de Wijnkeuring van de Lage Landen.  Dat geeft inzicht in je kwaliteit, een voorwaarde om jezelf te blijven verbeteren. Ik zie het daarbij ook als mijn taak mijn kennis over alle aspecten van de wijnbouw zoveel mogelijk met onze wijngaardeniers te delen. Zo probeer ik mensen betrokken te houden en hun wijnbouwkennis en -kunde te vergroten. Inmiddels hebben we al verschillende nationale en internationale prijzen gewonnen.”

Verrassing

Wordt 2020 een goed wijnjaar? “Het ziet er goed uit maar je kunt het nog niet definitief  zeggen”, zegt Sigrid. “De ene keer rijpt de druif vroeg, dan weer laat. Soms is het te droog en dan weer te nat.  Schimmels en beestjes liggen altijd op de loer.  Steeds moet je je afvragen wat dit betekent voor de druif en wat deze nodig heeft om zo goed mogelijk tot ontwikkeling te komen. Begrijpen wat een druif nodig heeft, zodat je zijn natuurlijke eigenschappen er zo goed mogelijk uit kunt halen. Daar draait het voor mij om.”
Alle hens aan dek dus om die subtiele aroma’s van kweepeer, tropisch fruit en abrikoos van de Souvignier Gris weer te voorschijn te toveren? En de Johanniter te laten stralen door zijn kruidige, friszurige smaak van de ‘Granny Smith’?  “Daar gaan we zeker voor”, lacht Sigrid. “Maar het eindresultaat blijft ieder jaar weer een verrassing.  Dat maakt wijnbouw voor mij juist zo mooi.”

Zaterdag 12 september is het Landelijke Open Monumentendag. Je kunt dan tussen 11.00-16.00 uur gratis een kijkje nemen op Wijngaard Hoog Beek en Royen. Er zijn proeverijen en vrijwilligers vertellen je graag meer over de wijngaard. Alles uiteraard veilig en volgens de actuele coronamaatregelen. Ook vrijwilliger worden of meer info? Kijk op www.wijngaardzeist.nl. 

Augustus 2020

Augustus is een vakantiemaand! Desondanks waren er nog voldoende vrijwilligers om al het werk te doen. Dit werk bestond voor een belangrijk deel uit onkruid wieden, de loofwanden uitdunnen, graskanten snijden en water geven aan de verplaatste stokken van de Souvignier Gris, die het overigens uitstekend doen. In deze maand viel de lange hittegolf van dit jaar. Dit maakte onkruid wieden tot een taaie en niet-geliefde taak. Het uitdunnen van de loofwand was met die hitte beter te doen. Water geven is ook zwaar, maar noodzakelijk. Hopelijk worden de druiven van de verplaatste stokken op tijd rijp! Aan elke uitloper van deze stokken is het aantal trossen tot één teruggebracht.

De stokken staan er heel in het algemeen goed bij. De trossen van de Johanniter vertonen al heel veel zogenaamde krenten. Deze zijn voor een groot deel verwijderd, omdat de droogte een belangrijke oorzaak is. De rijping is nog niet begonnen in tegenstelling tot de Souvignier Gris, waarvan de druiven al beginnen te kleuren. Dit proces heet véraison bij blauwe en rode druiven. Het tijdstip van de oogst zal dit jaar waarschijnlijk wat vroeger dan anders zijn.

De stokken die vorstschade hebben gehad, hebben wel trossen voortgebracht, maar deze blijven achter bij de overige trossen. Veel van deze trossen zijn verwijderd, omdat ze bestaan uit voornamelijk harde groene knikkers.

Het was ook gezellig om weer te kunnen koffiedrinken, met in achtneming van de afstands- en hygiënemaatregelen. De ploegen van 10 personen per ochtend voldoen. Er wordt veel werk verzet.

Er is een begin gemaakt met het uitdunnen van de trossen. Per uitloper mogen er maar twee trossen blijven zitten. Meer trossen worden niet rijp in ons klimaat. De netten kunnen nu spoedig weer worden opgehangen. De muurdruiven zijn al geoogst. We hebben daar met z’n allen van kunnen genieten, evenals de wespen die in grote aantallen aanwezig zijn. De vallen van Gerrit werken goed!

Het verschil tussen de Johanniter en de Souvignier Gris is nu goed te zien en te voelen. De stokken van de Johanniter zijn teerder, en de druiven ook. Het blad van de Johanniter is vingervormig en dunner dan dat van de Souvignier Gris. Ook de trossen en takken zijn steviger dan van de Johanniter. De Souvignier Gris wordt dan ook onze ‘krachtpatser’ genoemd.

Nel en Sigrid, met foto’s van Ilse

 

Juli 2020

Deze maand is er weer veel gedaan, in het begin met een kleine ploeg vrijwilligers, maar geleidelijk aan met meer mensen. Vanwege de (broodnodige) regenbuien is het onkruid dramatisch toegenomen, waardoor de zwartstroken er uitzagen als groenstroken. Schoffelen was dan ook de voornaamste activiteit, waarvoor de flink wat menskracht nodig was. Wim Blom heeft weer enkele stroken verbreed met zijn handige kantensnijder. Langs de muur is alles weer onkruidvrij gemaakt door Cor en Anita.
Een andere activiteit was het uitbreken van, nog steeds, ongewenste uitlopers en dieven bij de Johanniterstokken. Ook het blad onder de trossen moest worden weggehaald. Dit alles is een secuur werk. De laatste dief op een uitloper moet blijven zitten, terwijl ook de eerste dief boven de tweede tros liefst moet blijven zitten om voldoende blad over te houden voor het groeien en rijpen van de trossen. Boven de bovenste dief kan vaak de oorspronkelijke uitloper worden weggesnoeid, waardoor blad behouden blijft en tevens de hoogte wordt bedwongen. De loofwand is weer dunner na deze handelingen. Toch was er al rot te constateren in enkele trossen van de Johanniter. Deze zijn verwijderd.
Bij de Souvignier Gris zijn de rijen verlengd begin dit jaar en zijn extra rijen aangelegd. Deze verlengingen en nieuwe rijen vragen extra aandacht. Er moet nog steeds af en toe water gegeven worden aan de verplaatste stokken. De trossen zijn kleiner dan die van de overige stokken. Daarom heeft Sigrid besloten om maar één tros per uitloper te laten zitten. Hopelijk worden de overgebleven trossen op tijd rijp.
De oude netten zijn natuurlijk niet meer voldoende lang om alle stokken te kunnen afdekken. Met behulp van een naaimachine is aan de netten van de vakken B, C en F negen meter extra net genaaid. Dat was een flinke klus, maar is met de voorbereiding door Gerrit en knipwerk van Marijke in twee dagen geklaard door Nel.
Op naar de volgende maand!

Nel maakt de nieuwe netten pasklaar voor de rijen

Juni 2020

Afgelopen maand zijn we in iets grotere groepen dan eerder aan het werk geweest. De timing van die versoepeling was goed, aangezien de regen die gevallen is ervoor gezorgd heeft dat de wijnstokken enorm zijn gaan uitlopen. De Souvignier Gris is iets harder gegroeid dan de Johanniter, soms wel 25 cm per dag! Dus uitbreken, ontwarren en voorzichtig inkorten waren de taken de afgelopen weekenden.
Er moest voorzichtig worden ingekort, omdat de stokken echt nog veel blad nodig hebben. Sommige stokken zijn de bloei net voorbij maar anderen laten nog een restje bloei zien. Het is dus eigenlijk nog te vroeg om uitlopers in te korten. Er is toch mee begonnen omdat anders de uitlopers zo verstrikt raken dat er later een probleem kan ontstaan. Het blijft afwegingen maken, want de stokken èn het weer doen echt wat ze willen.
Alle omgezette Souvignier Gris stokken hebben we in deze droge periode meermaals water gegeven en bij blijvende droogte zal dit nodig blijven.
Verder is de heg rond de wijngaard onder handen genomen en is er een begin gemaakt met een nieuwe composthoop. De compost van de oude hoop kan nog niet uitgereden worden omdat daar meer mensen voor nodig zijn, die dicht op elkaar moeten werken, wat moeilijk samengaat met de huidige veiligheidsregels.
Wel is de oude composthoop in april j.l. door Klaas Schoots, op drie afzonderlijke ochtenden, omgezet. Deze oude composthoop moet in de loop van dit jaar nog een keer omgezet worden en kan dan pas in het voorjaar 2021 worden uitgereden.
De werkzaamheden vorderen goed, de grotere groep van 5 vrijwilligers per ochtend is effectief gebleken.

Marc Vijgen, Nel Wognum en Sigrid van Ede

Mei 2020

Na de droge maand April, werd de regen verwelkomd. Het betekende wel dat de werkzaamheden in de eerste dagen van mei gedeeltelijk in de regen moesten worden uitgevoerd. De regen was echter van korte duur. De rest van de maand was het weer heel droog.

Op een van de foto’s is er een geel vlak te zien. Daar hebben vroeger kippen gelopen. Ook is goed te zien dat de blaadjes het hardst groeien aan het eind van de legger. In de meeste gevallen worden de laatste uitloper straks bij het uitbreken verwijderd, omdat deze teveel kracht van de andere uitlopers wegneemt.

De werkzaamheden bestonden uit het schoonmaken van de rijen en het wieden van het onkruid, ook bij de muur. Tijdens het droge weer kan alleen zichtbaar onkruid worden weggehaald. Er mag dan niet worden geschoffeld, omdat de grond dicht moet blijven. Dan blijft de grond het koelst en vocht verdampt dan het minst. Ook zijn de stammen gepoetst, voornamelijk met de hand.

Daarnaast worden de graskanten gesneden en de hacksels uitgereden na het schoonmaken van de rijen. De draden worden doorlopend geschoond. Het clippen van de draden is ook gestart om de uitlopers te geleiden en vast te houden. Dit clippen heet in vakjargon ‘heften’.
Een geschatte 40% van de stokken heeft tijdens de ijsheiligen helaas flinke vorstschade opgelopen. De bladeren en uitlopers zijn vooral op heuphoogte aangetast. Het patroon van de aangetaste stokken laat zien dat er tijdens de nachtvorst een draaiwind is geweest. De schade  gaat naar verwachting ten koste van de opbrengst in het najaar, omdat de nieuwe uitlopers later in bloei komen. Bij de Souvignier Gris waren enkele leggers nog niet gebogen. Die hebben minder schade.

De wijngaard staat er goed en mooi onderhouden bij. Er wordt hard gewerkt. De 100 verplaatste Souvignier Gris-stokken hebben met het droge weer al enkele keren water gehad. De haarwortels van deze stokken zijn nog niet voldoende ontwikkeld om op eigen kracht te overleven.

April 2020

April startte rustig, zoals te verwachten was. Veel vrijwilligers wilden toch wel heel graag aan de gang. Om dit mogelijk te maken binnen de beperkingen die gesteld zijn, is een schema gemaakt, waarbij telkens drie vrijwilligers zijn ingedeeld op zowel de vrijdag- als de zaterdagmorgen, van 10 uur tot 12 uur. De werkzaamheden bestaan vooral uit schoffelen en onkruid weghalen. Dit moest heel voorzichtig gebeuren, vanwege de grote droogte. Het snoei-afval is gehackseld en kon worden uitgereden, zodra het onkruid is verwijderd. Dit is vooral bij de Souvignier Gris gedaan.
De wijnstokken lopen al uit, maar nog langzaam door de droogte.
Door een misverstand bij gebouwenbeheer van Utrechts Landschap heeft het wijnhuisje nu geen water. Heel vervelend! We hopen dat dit probleem snel wordt opgelost.
Half April is de wijn geproefd door vier tweetallen (Mark/Ilse, Koos/Ellis, Wim/Alice, Gerrit/Sigrid). Dit is de fase van de assemblage, waarin bij de Souvignier Gris wat van de Johanniter wordt gemengd. Op deze wijze wordt het zuur- en zoetgehalte van de wijn bijgesteld, met de eigen wijn, zodat de smaak wordt geoptimaliseerd. De etiketten zijn besteld, zodat de wijn in Bentelo kan worden gebotteld. Dit jaar zal dit door het team van Bentelo worden gedaan.

Maart 2020

In Maart hebben we voornamelijk geschoffeld en zijn de draden in de rijen weer gespannen. Helaas heft het Corona-virus roet in het eten gegooid, zodat we onze wijngaard het grootste deel van maart hebben moeten missen. Gerrit en Sigrid hebben de taak op zich genomen om te buigen. Dit werk is eind maart zo goed als klaar. Het komt nu aan op regelmatig schoffelen en onkruid verwijderen, zodat de grond los blijft. Er is een schema opgesteld, zodat er na half April op vrijdag- en zaterdagmorgen steeds drie vrijwilligers aan de gang zijn met deze activiteit. Zie verder het verslag van April.

Nel Wognum

Februri 2020

Februari is begonnen met het vervolg van de enkele guyotsnoei van de Johanniter. Er zijn een paar uitdagingen waar de snoei(st)ers rekening mee moeten houden. We hebben bij deze vorm van snoei een stift en een legger. De stift vormt de uitlopers waar volgend jaar een nieuwe stift en legger uit worden gekozen. Bovendien is het ideaal als de stift en de legger aan de noordoostkant van de stok zitten, bij de ligging van onze rijen.

Helaas houdt niet elke plant zich aan deze logica. Vaak kan er nog wel een stift worden gekozen uit de uitlopers van de oude stift. Niet altijd vormen de overblijvende uitlopers een goede legger ofwel zit de volgende uitloper veel te hoog. In dat geval wordt er een legger gekozen van de eerste goede uitloper van de oude legger.

Een andere uitdaging is het afknippen van de oude legger en stift voorbij de gekozen legger en stift. De snoeiplek moet niet te dicht op de gekozen legger en stift worden gekozen, omdat er ruimte moet zijn voor het indrogen van de resterende stammetjes. Bij dit indrogen wordt binnen in de stam een harde plek gevormd die een belemmering kan vormen voor de sapstroom van de nieuwe stift en legger. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.

In een enkel uitzonderlijk geval is er niet goed mogelijk om zowel een stift als een legger te kiezen. In dat geval blijft er alleen een nieuwe legger over. De plant gaat dan in de herkansing voor volgend jaar.

Het snoeiwerk leidt tot een grote berg aan takken die weer gesnipperd gaan worden en weer verspreid worden onder de stokken.

De uitbreiding van de rijen Souvignier Gris vordert gestaag. Het plaatsen van de tussenliggende staanders is bijna klaar, waarna de draden kunnen worden verlengd en gespannen, de bemesting aangebracht en de stokken uitgestoken en overgeplaatst. Zo hebben we veel van de stokken, die anders weggegeven zouden worden, kunnen redden.

Aan het eind van de maand is de snoei  van de Johanniter en de Souvignier Gris klaar. De nieuwe stroken zijn klaar en alle palen zitten in de grond. De druivenstokken zijn herplant. Het ziet er allemaal strak en professioneel uit.
Deze maand is er geschoffeld, bemest en de stroken zijn weer strak gesneden. Het mesten gebeurt aan de hand van een lijst die aangeeft hoeveel mest er per rij gestrooid dient te worden. Het doel is om onder andere de Ph-waarde van de grond op peil te houden. Te zure grond kan geen voedingstoffen opnemen. Om het gehalte aan calcium, kalium, magnesium en sporenelementen op pijl te houden is er wederom gesteentemeel uit de Eifel gestrooid.De rijping van de wijn in Bentelo vordert. De Souvignier Gris is echter nog niet helemaal in balans. Het proeven wordt daarom ook nog even uitgesteld. Tijdens de tweede proefsessie gaat het om de assemblage: is het van toegevoegde waarde als we een klein percentage van b.v. Johanniter aan de Souvignier Gris toevoegen en andersom? Alleen de wijn van onze wijngaard wordt gebruikt. 

Januari 2020

Het jaar startte met de uitloop van de winterstop. We kijken terug op een jaar, waarin de oogst de helft was van het jaar ervoor. De proeverij in December liet echter zien dat de kwaliteit van de wijn naar verwachting goed zal zijn.
Ondertussen zijn er 40 Souvignier Gris-stokken geplant op de 5 nieuw aangelegde strips. Zoals in December 2019 al is gemeld, moesten hiervoor veel stenen worden verwijderd uit de grond, voordat de stokken de grond in konden. De bestaande rijen van de Souvignier Gris worden verlengd! Dit is een omvangrijke klus, omdat er niet alleen nieuwe palen moeten worden geplaatst, maar ook alle draden moeten worden verlengd! Het verlengen van de draden moet gebeuren voordat stokken worden verplaatst en nadat er gesnoeid is. Alle bestaande draden moeten namelijk worden losgemaakt. Er wordt ook gelijk gemest voordat de stokken herplaatst worden. Gerrit en Sigrid zijn er heel druk mee geweest.

De plaggen die zijn verwijderd, worden hergebruikt voor het herstellen van de kapotgereden inrit. Het gaat er weer goed uitzien.   

De Johanniter, één Pinot Noir-stok en de druivenstokken bij de muur moeten nu ook gesnoeid worden. Na de uitbreiding kunnen alle Souvignier Gris-stokken voortaan in dubbele guyot worden gesnoeid. In de oude opstelling stonden de stokken te dicht op elkaar, waardoor de planten in vegetatieve groei kwamen. Dit leidde ertoe, dat de trossen te dicht werden en er eerder schimmel kon optreden. Dit is bij de oogst ook gebleken. In het vak, waarin het aantal stokken al was gehalveerd en de dubbele guyot was toegepast, waren de druiventrossen veel opener en was er beduidend minder schimmel te zien. In de laatste weken van deze maand zijn teams van twee personen aan het werk geweest om de Johanniter te snoeien in de enkele guyot. Dit werk gaat in Februari door.

Het bankje aan de zijkant bij de muur moest worden verplaatst. Er is geen ruimte voor de grasmaaier meer als het blijft staan. Er is een goede plek gevonden aan de zijkant van onze schuur. Een prima zonplek! Waarschijnlijk zal het bankje heel wat intensiever worden gebruikt dan tot nu toe!